Wojewoda nie jest marszałkiem. Dlaczego nazwy urzędów w Polsce mylą tłumaczy?
Dwa urzędy mogą działać na obszarze tego samego województwa, mieć siedzibę w tym samym mieście i zajmować się sprawami publicznymi, a mimo to należeć do dwóch różnych systemów władzy.
Tak właśnie jest z wojewodą i marszałkiem województwa.
Dla osoby uczącej się polskiego oba stanowiska mogą wydawać się podobne. Dla tłumacza podobieństwo jest jeszcze bardziej niebezpieczne: jedno niewłaściwie dobrane słowo może zmienić informację o tym, kto podejmuje decyzję, kto reprezentuje państwo i do jakiego organu należy skierować dokument.
Problem nie polega więc wyłącznie na znajomości terminologii.
Problem polega na rozpoznaniu instytucji, która kryje się za nazwą.
Dwa systemy w jednym województwie
Polska administracja publiczna nie stanowi jednej hierarchii, w której każdy urząd jest po prostu wyższym albo niższym szczeblem tego samego mechanizmu.
Istotne jest rozróżnienie między administracją rządową a samorządem terytorialnym.
Administracja rządowa wykonuje zadania państwa w ramach struktury rządowej.
Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, w granicach określonych prawem.
Oba systemy funkcjonują równolegle, a ich kompetencje mogą dotyczyć podobnych obszarów życia.
To właśnie dlatego podobieństwo nazw nie wystarcza do ustalenia ich znaczenia.
Kim jest wojewoda?
Wojewoda jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie.
Jego pozycję określa przede wszystkim ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie.
Do jego zadań należą między innymi wykonywanie określonych kompetencji administracji rządowej, koordynowanie jej działalności w przewidzianym prawem zakresie oraz sprawowanie nadzoru nad legalnością działalności jednostek samorządu terytorialnego.
To ostatnie sformułowanie wymaga szczególnej uwagi.
Nadzór nad legalnością nie oznacza, że wojewoda jest przełożonym każdego organu samorządowego i może dowolnie zastępować jego decyzje własnymi.
Zakres nadzoru oraz środki jego wykonywania wynikają z przepisów.
Wojewoda nie jest więc po prostu „szefem województwa” w potocznym rozumieniu.
Jest organem administracji rządowej o określonym statusie i kompetencjach.
Kim jest marszałek województwa?
Marszałek województwa należy do struktury samorządu województwa.
Sejmik województwa jest jego organem stanowiącym i kontrolnym, natomiast zarząd województwa jest organem wykonawczym.
Marszałek przewodniczy zarządowi województwa, organizuje jego pracę i kieruje bieżącymi sprawami województwa w zakresie wynikającym z przepisów.
Reprezentuje również województwo na zewnątrz.
Nie oznacza to jednak, że marszałek i zarząd są tym samym organem.
To ważne rozróżnienie: marszałek jest przewodniczącym organu kolegialnego, a nie jego zamiennikiem.
Zarówno wojewoda, jak i marszałek działają na poziomie województwa, ale nie pełnią tej samej funkcji.
Dlaczego tłumaczenie „governor” może wprowadzać w błąd?
W tekstach anglojęzycznych słowo governor bywa stosowane jako odpowiednik wojewody.
Nie oznacza to jednak, że wojewoda ma dokładnie takie same kompetencje jak gubernator amerykańskiego stanu czy szef administracji regionalnej w innym państwie.
Podobny problem pojawia się przy tłumaczeniu marszałek województwa.
Można spotkać rozwiązania opisowe, takie jak marshal of the voivodeship, ale sam wyraz marshal nie wyjaśnia zagranicznemu odbiorcy polskiej konstrukcji samorządowej.
W dokumentach prawnych często bezpieczniejsze jest zachowanie polskiej nazwy urzędu i dodanie objaśnienia jego funkcji.
Przykładowo:
Wojewoda — Voivode (representative of the Council of Ministers in the voivodeship).
Marszałek województwa — Marshal of the Voivodeship (chair of the voivodeship executive board).
Nie są to uniwersalne odpowiedniki obowiązujące w każdym dokumencie. Ostateczny wybór zależy od języka docelowego, rodzaju tekstu, jego odbiorcy oraz ewentualnych urzędowych wersji terminologii.
Tłumacz musi wiedzieć nie tylko, jak nazwać urząd, ale również jakiego rodzaju ekwiwalencji wymaga dokument.
Starosta i prezydent miasta — kolejne pułapki
Na poziomie powiatu funkcjonuje starosta.
Starosta przewodniczy zarządowi powiatu i wykonuje zadania wynikające z ustawy o samorządzie powiatowym.
Nie należy automatycznie utożsamiać go z wojewodą ani traktować jako jego prostego odpowiednika na niższym szczeblu.
Jeszcze ciekawszy przypadek stanowi prezydent miasta.
W Polsce prezydent miasta jest organem wykonawczym określonych gmin miejskich.
Nie jest prezydentem państwa.
W tłumaczeniu angielskim odpowiednikiem funkcjonalnym będzie zazwyczaj mayor, a nie president.
Jednak nawet tutaj tłumacz powinien sprawdzić kontekst. Historyczne nazewnictwo, nazwy własne instytucji oraz praktyka urzędowa mogą wymagać dodatkowego objaśnienia.
Dlaczego słownik nie wystarcza?
Wyobraźmy sobie dokument, w którym pojawia się zdanie:
Wojewoda stwierdził nieważność uchwały rady gminy.
A teraz drugie:
Marszałek województwa reprezentuje województwo na zewnątrz.
Oba zdania dotyczą administracji publicznej.
Jednak pierwsze opisuje wykonywanie określonej kompetencji nadzorczej, a drugie reprezentację jednostki samorządu terytorialnego.
Nie wystarczy przetłumaczyć nazw stanowisk.
Trzeba rozpoznać charakter czynności, podstawę prawną, podmiot działania oraz skutki prawne.
Właśnie dlatego przekład terminologii administracyjnej wymaga jednoczesnego rozumienia języka i systemu instytucjonalnego.
Tłumaczenie nazwy a tłumaczenie funkcji
Istnieją przynajmniej trzy strategie przekładu nazw urzędów.
Zachowanie nazwy oryginalnej
Rozwiązanie przydatne wtedy, gdy ważna jest jednoznaczna identyfikacja konkretnej polskiej instytucji.
Ekwiwalent funkcjonalny
Rozwiązanie, w którym wybiera się termin zrozumiały dla odbiorcy w języku docelowym.
Jest użyteczne, ale może sugerować większe podobieństwo systemów prawnych, niż rzeczywiście istnieje.
Nazwa z objaśnieniem
Rozwiązanie łączące identyfikację polskiej instytucji z wyjaśnieniem jej roli.
W wielu tekstach informacyjnych, edukacyjnych i prawno-administracyjnych właśnie ta strategia pozwala ograniczyć ryzyko nieporozumienia.
Żadna z tych metod nie jest automatycznie najlepsza.
O poprawności przekładu decyduje to, jaką informację musi zachować odbiorca.
Jak uczyć się polskiej terminologii prawnej i administracyjnej?
Samo zapamiętanie par słów nie wystarcza.
Warto pracować na rzeczywistych sytuacjach:
kto wydaje decyzję administracyjną;
kto może rozpatrywać odwołanie;
kto reprezentuje określoną jednostkę;
który organ sprawuje nadzór;
jakie znaczenie ma podstawa prawna;
czym różni się urząd, organ i osoba pełniąca funkcję.
W ten sposób słownictwo przestaje być listą terminów, a staje się narzędziem rozumienia dokumentów i instytucji.
To podejście jest szczególnie istotne dla tłumaczy, studentów prawa, pracowników administracji, cudzoziemców mieszkających w Polsce oraz osób pracujących z dokumentacją międzynarodową.
Nauka języka i profesjonalna praca z tekstem
W Levitin Language School nauka języków może być powiązana z konkretnymi zadaniami zawodowymi, akademickimi i administracyjnymi.
Inaczej pracuje się z językiem codziennym, inaczej z dokumentacją urzędową, a jeszcze inaczej z tekstem, którego znaczenie zależy od precyzyjnego rozróżnienia kompetencji.
Osoby zainteresowane profesjonalnym opracowaniem tekstów mogą również zapoznać się z naszymi usługami tłumaczeniowymi, redakcyjnymi i językowymi.
Więcej informacji o indywidualnym nauczaniu i międzynarodowych kierunkach edukacyjnych znajduje się na stronie Levitin Language School.
Pytanie Tymura Levitina
Jeżeli dwa urzędy mają podobne nazwy, ale należą do różnych struktur władzy, co właściwie powinien zachować tłumacz: słowo, funkcję czy miejsce instytucji w systemie?
Odpowiedź zależy od celu przekładu.
Jednak jedno pozostaje niezmienne: bez zrozumienia rzeczywistej instytucji nawet poprawnie zapisany termin może przekazywać nieprawdziwy obraz rzeczywistości.
Dlatego tłumaczenie zaczyna się nie od słownika, lecz od pytania:
Co dokładnie oznacza ta nazwa w systemie, w którym powstała?
Autor: Tymur Levitin — założyciel i dyrektor Levitin Language School, nauczyciel języków i tłumacz z ponad 22-letnim doświadczeniem dydaktycznym.
© Tymur Levitin. Levitin Language School.
Комментарии
Отправить комментарий