Na ligaqu, noqu vale, kequ ika — Na cava sara mada na ibalebale ni “noqu”?
E sega ni tautauvata na ka e tiki ni yagomu, na ka o taukena, kei na ka e nomu mo kania.
iVakamacala taumada: e dua ga na “my” ena vosa Vakavalagi
Ena vosa Vakavalagi, e rawarawa sara na ka oqo:
my hand
my house
my fish
my beer
E dua ga na vosa e dau lesu tale mai:
my.
E rawa ni dua na ka e tiki ni yagoda.
E rawa ni dua na vale eda taukena.
E rawa ni dua na ika eda na kania.
E rawa ni dua na gunu e vakarautaki me noda.
Ena vosa Vakavalagi, na veisemati kece oqo e rawa ni curu ena dua ga na kato ni grammar:
MY + NOUN
Ia na vosa vakaViti e sega ni dau taroga wale ga:
Na ka oqo e nei cei?
E rawa tale ga ni vakaraitaka:
Na cava na mataqali veisemati e tiko ena kedrau maliwa na tamata kei na ka?
Oqo na vanua e tekivu kina e dua na italanoa vakavosa e levu cake sara mai na vosa “my.”
1. “Na ligaqu” — na liga e sega ni vaka na vale
Raica mada:
ligaqu
— na ligaqu.
E sega ni tukuni:
noqu liga
me vaka ga e dua na iyaya e tu vakataki koya ka qai yaco me noqu.
Na ivakatakilakila ni taukeni e semati sara ga ki na vosa liga.
liga + -qu
E dua na ivakarau ni taukeni e dau vakatokai ena linguistics me inalienable possession, se taukeni e sega ni rawarawa ni tawasei mai vua na kena itaukei.
Na tiki ni yago e ivakaraitaki kilai levu.
Na liga e sega ni vaka na motoka.
Na ulu e sega ni vaka na vale.
Na mata e sega ni vaka na waqa.
Ni da tukuna ligaqu, na grammar e qarava na veisemati oqo me dua na veisemati voleka sara.
Na liga e sega ni dua na ka e qai semati vei au ena dua na veidinadinati ni taukeni.
E dua na tiki ni yagoqu.
2. “Noqu vale” — oqo e dua tale na mataqali “noqu”
Ia kevaka au tukuna:
noqu vale
— na noqu vale,
sa duatani na kena ituvaki.
Na vale e rawa ni tu ni bera ni noqu.
E rawa ni volitaki.
E rawa ni soli.
E rawa ni veisau na kena itaukei.
O koya gona, na veisemati ni tamata kei na vale e sega ni tautauvata kei na veisemati ni tamata kei na ligana.
Ena grammar vakaViti, na duidui oqo e sega ni tiko wale ga ena noda kila na vuravura.
E rawa ni laurai ena ituvaki ni vosa.
Vakatauvatana:
ligaqu
kei
noqu vale.
Ena imatai, na ivakatakilakila ni possessor e semati ki na noun.
Ena ikarua, e tiko e dua na possessive form e liu ena noun.
Na grammar sa cakava e dua na ka bibi:
e sega ni biuta kece na “possession” ena dua ga na kato.
3. Ia na vosa vakaViti e sega ni cegu ena “alienable” kei na “inalienable”
Kevaka e yaco wale ga eke na italanoa, sa na dua tiko ga na duidui totoka:
tiki ni yago / veiwekani
vs.
iyaya e rawa ni taukeni.
Ia e sega ni cegu kina na system.
Raica mada na ika.
E rawa ni tukuni:
kequ ika
Na kena ibalebale e rawa ni:
na ika e noqu me'u kania.
Ia e rawa tale ga ni dua na ika e noqu ena dua tale na mataqali veisemati.
Eke sa sega ni taroga wale ga na grammar:
E nomu se sega?
Sa taroga:
E nomu vakacava?
4. Dua na ika — rua na veisemati
Vakasamataka mada e dua ga na ika.
🐟
E rawa ni noqu baleta ni'u na kania.
E rawa tale ga ni noqu baleta ni'u taukena me'u volitaka, maroroya, se cakava kina e dua tale na ka.
Na iyaya vakayago e sega ni veisau.
Na ika ga oya.
Ia na veisemati e veisau.
O koya gona, e rawa tale ga ni veisau na grammar.
Na possessive classifier e sega ni wasea wale ga na veika ena veimataqali iyaya tudei.
E rawa ni tukuna na mataqali veiwekani e tiko ena kedrau maliwa na possessor kei na possessum.
Oqo e dua na ka bibi.
Na grammar e sega ni taroga wale ga:
What is it?
E rawa ni taroga:
What is it to you?
5. “Kequ” kei na kakana
E dua na ivakarau ni possessive e semati kei na veika me laukana.
Me kena ivakaraitaki:
kequ ika
E sega ni kena ibalebale wale ga:
my fish.
Na classifier e rawa ni vakaraitaka ni ika oqo e tiko ena dua na veisemati ni kakana kei koya e taukena.
Ena vosa Vakavalagi, eda na rawa ni tukuna wale ga:
my fish
ka qai vakararavi ena context me tukuna se:
au na kania,
au taukena,
au volitaka,
au qarava,
se dua tale na ka.
Ena vosa vakaViti, na mataqali veisemati e rawa ni curu sara ki na possessive construction.
Na “my” sa sega ni dua ga na iyaya ni grammar.
Sa dua na sala ni classification.
6. “Mequ” kei na ka me gunuvi
Na ka vata ga e rawa ni yaco ena gunu.
mequ bia
— na bia e noqu me'u gunuva.
Eke tale, na grammar e sega ni vakamacalataka wale ga na ownership.
E vakaraitaka na intended relation ena kedrau maliwa na tamata kei na ka.
Na bia e sega ni tiki ni yagomu.
E sega tale ga ni vale o taukena ena neutral sense.
E dua na ka e semati vei iko ena kena vakayagataki me gunu.
Ena dua na vosa e dau vakayagataka vakalevu e dua ga na possessive form, na duidui oqo e dau tiko ga ena context.
Ena vosa vakaViti, e rawa ni tiko ena grammar.
7. O koya gona, e vica na ibalebale ni “my”?
Qo e dua na taro cala vakalailai.
E sega ni dodonu meda vakasamataka ni vosa vakaViti e tiko kina e vica na “translations” ni English my.
E vinaka cake meda vukica na taro.
Na vosa Vakavalagi e sa vakacokovatataka e vica na mataqali veisemati ena dua ga na form.
Na vosa vakaViti e rawa ni wasea eso vei ira.
O koya gona, na taro e sega ni:
Na cava na translation ni “my”?
Na taro e:
Na mataqali veisemati cava e vakatokai ena English me “my” ena situation oqo?
Oqo e dua na duidui levu ena vulici ni vosa.
Kevaka eda tekivu ena translation, eda raica e levu na “exceptions”.
Kevaka eda tekivu ena veisemati, eda tekivu raica na system.
8. Na tinaqu e sega ni vaka na noqu vale
Na inalienable possession e sega ni yalani wale ga ki na tiki ni yago.
Na veiwekani vakavuvale e dau curu tale ga ena mataqali oqo.
Me kena ivakaraitaki:
tinaqu
— na tinaqu.
E sega ni dua na relationship e vaka na taukeni ni vale.
E sega ni dua na ka eda volia.
E sega ni dua na ka eda rawa ni veisautaka na kena owner ena dua na veidinadinati.
E dua na relational noun: na ibalebale ni “mother” sa gadreva sara ga e dua na veiwekani.
E sega ni dua wale ga na “mother” ena abstraction.
E tina ni dua.
Na grammar e rawa ni vakaraitaka na voleka ni veisemati oqo ena kena semata vakadodonu na possessor marker ki na noun.
9. Ia “inalienable” e sega ni kena ibalebale “sega ni rawa ni tawasei vakayago”
Qo e dua na vanua e rawa ni vakacalai kina na terminology.
Kevaka e musu e dua na liga, sa tawasei vakayago mai na yago.
Ia na grammatical category e sega ni yali kina.
Na vosa inalienable ena linguistics e sega ni dua na law ni biology se property law.
E dua na label ni dua na mataqali veisemati e dau qarava na language me inherent, relational, se voleka sara.
Na ka e okati kina e rawa ni duidui mai na dua na vosa ki na dua tale.
Eso na vosa e okata kina na tiki ni yago.
Eso na vosa e okata kina na veiwekani.
Eso e rawa ni okata tale ga na isulu e daramaki, iyaya bibi, se so tale na veika e semati vakavoleka ki na tamata.
O koya gona:
inalienability e sega ni universal list ni nouns.
E dua na sala e rawa ni wasea kina na veisemati e dua na language.
10. E sega ni “culture = grammar” ena dua na sala rawarawa
E rawa ni veivakacalai na italanoa oqo kevaka eda tukuna:
O ira na kai Viti era raica na taukeni ena dua na sala duatani, o koya gona e vakakina na nodra grammar.
E rui rawarawa.
Na grammar e tiko na kena history.
Na categories e rawa ni veisau.
Na lexical membership e sega ni dodonu me dua na mirror savasava ni dua na “national worldview”.
Ia e tiko e dua na ka eda rawa ni tukuna vakavinaka cake:
ni dua na tamata e vakayagataka na possessive system vakaViti, eso na mataqali veisemati e dodonu me vakatakilai ena grammatical choice.
Na vosa Vakavalagi e rawa ni biuta eso na duidui oqo ki na context.
Na vosa vakaViti e rawa ni kerea e dua na choice e matata cake.
Oqo e sega ni tukuna na ka e rawa se sega ni rawa ni vakasamataka e dua na tamata.
E tukuna na ka e gadreva na grammar me kodetaka ena dua na construction.
11. Na translation e vakayalia na veisemati, sega wale ga na vosa
Vakatauvatana:
ligaqu
→ my hand
noqu vale
→ my house
kequ ika
→ my fish
mequ bia
→ my beer
E vinaka kece na translations oqo ena context dodonu.
Ia raica na ka sa yaco.
Ena English side:
my
my
my
my
Na duidui e tiko ena Fijian grammatical architecture sa sega ni laurai vakadodonu.
Na translator e rawa ni vakalesuya eso na information ena context:
the fish I have to eat
the beer intended for me to drink
Ia sa veisau na salience.
Na ka e rawa ni dua na grammatical choice rawarawa ena dua na vosa sa yaco me dua na explanatory phrase ena dua tale.
Oqo na vuna e sega ni tautauvata kina:
same reference
kei
same linguistic structure.
12. Dua na ka, dua tale na relation, dua tale na grammar
Qo e dua na ka e uasivi kina na possessive classifiers vakaViti.
Vakasamataka tale na ika.
Kevaka e ika e noqu me'u kania, e rawa ni curu ena edible possessive relation.
Kevaka e ika au taukena ena dua tale na inaki, e rawa ni vakatakilai ena neutral possession.
Na ika e sega ni veisau species.
E sega ni veisau colour.
E sega ni veisau size.
Na ka e veisau oya:
na cava na kena itavi ena kedrau maliwa kei na possessor.
O koya gona, na grammar e sega ni classify wale ga na object.
E classify na relationship.
Qo e dua na difference bibi.
13. Na “possession” e rui levu na kena ibalebale
Na vosa possession vakataki koya e rawa ni vakacalai.
Na cava e tautauvata kina na veika oqo?
na ligaqu,
na tinaqu,
na noqu vale,
na kequ ika,
na mequ gunu?
Ena English grammar, e rawa ni curu kece ena possessive constructions.
Ia ena real world, e sega ni tautauvata na relations.
E dua e part–whole.
E dua e kinship.
E dua e ownership.
E dua e intended consumption.
E dua e intended drinking.
Na vosa vakaViti e vakavotui kina e dua na ka eda dau guilecava:
“possession” e sega ni dua na semantic relation.
E dua na yaca levu eda biuta kina e levu na veiwekani duidui.
14. Na cava e rawa ni vulica kina e dua na gonevuli?
Kevaka eda vakavulica vaka oqo:
noqu = my
kequ = my
mequ = my
-qu = my
sa dodonu ga na translations ena so na context.
Ia sa voleka ni yali na system taucoko.
Na gonevuli ena taroga:
Kevaka era ibalebale kece “my”, na cava meu kila kina se cava meu vakayagataka?
Na isau e sega ni dua tale na table me nanumi.
Na isau e dua na taro:
Na cava na veisemati ena kedrau maliwa na tamata kei na ka?
Tiki ni yagona?
Wekana?
Ka e taukena?
Ka e vakarautaki me kania?
Ka e vakarautaki me gunuva?
Ni matata na relationship, sa tekivu matata tale ga na grammatical form.
Oqo na ivakarau ni Thinking Instead of Memorizing:
kua ni tekivu ena form — tekivu ena distinction e cakava tiko na form.
15. “Noqu” e sega ni dua na laini mai vei au ki na ka
Ena noda vakasama rawarawa, eda rawa ni droinitaka na possession vaka oqo:
AU → KA
Au taukena na ka.
Ia na system vakaViti e vakaraitaka ni rawa ni vinaka cake e dua na map levu:
AU → TIKI NI YAGO
AU → WEKAQU
AU → KA AU TAUKENA
AU → KA AU KANIA
AU → KA AU GUNUVA
Na possessor e rawa ni dua ga.
Na possessum e rawa mada ga ni dua ga ena so na situation.
Ia na arrow e sega ni tautauvata.
Na grammar e rawa ni vakatakila na mataqali arrow.
Oqo sara ga na ka e sega ni rawa ni vakaraitaka vakavinaka e dua ga na English my.
16. Na taro dina e sega ni “nei cei?”
Eda dau nanuma ni possession e saumi kina e dua ga na taro:
Nei cei?
Ia na vosa vakaViti e vakaraitaka ni dua tale na taro e rawa ni bibi:
E nona vakacava?
O koya e rawa ni veisautaka na noda rai taucoko.
Na vale e noqu.
Na liga e noqu.
Na ika e noqu.
Ia na “noqu” ena vakasama ni English e sega ni tukuna na mataqali veisemati kece oqo.
Na grammar vakaViti e rawa ni tukuna vakalevu cake.
iTinitini
Na duidui ena kedrau maliwa na:
ligaqu
noqu vale
kequ ika
kei
mequ bia
e sega ni dua ga na ka me nanumi ena dua na grammar table.
E vakaraitaka e dua na taro levu cake:
Na cava sara mada na ibalebale ni dua na ka e “nomu”?
E rawa ni tiki ni yagomu.
E rawa ni wekamu.
E rawa ni dua na ka o taukena.
E rawa ni dua na ka e vakarautaki me nomu kakana.
E rawa ni dua na ka e vakarautaki mo gunuva.
Ena dua na vosa, na veisemati kece oqo e rawa ni vakaraitaki ena dua ga na possessive word.
Ena dua tale, na grammar e rawa ni kerea meda wasea.
E sega ni kena ibalebale ni dua na vosa e kila vakalevu cake na ownership mai na dua tale.
E kena ibalebale ga ni rau sa digitaka na duidui grammatical e sega ni tautauvata.
Ni da vulica e dua na vosa vou, sa qai yaco e dua na ka talei:
eda sega ni vulica wale ga na vosa vou me baleta na veika makawa.
Eda kunea ni so na categories eda nanuma ni rawarawa — me vaka na “my” — era sega sara ni rawarawa.
Na grammar e sega ni taroga wale ga se cava e nomu. Eso na gauna, e taroga se cava na kena ibalebale ni dua na ka e nomu.
Tymur Levitin
tauyavutaka ka liutaka na Levitin Language School
dauvakadewa vakadonui kei na qasenivuli ni vosa
© Tymur Levitin / Levitin Language School. Dodonu kece e maroroi.
Комментарии
Отправить комментарий